روزانه هزاران نفر از ميدان ارنست رويتر و خيابان 17 ژوئن برلين می گذرند و به ساختمان های قديمی و بعضا نوساز اطراف آن نگاهی می کنند. اين منطقه شايد برای بسياری از آن ها جز تجمعی از ساختمان های يک دانشگاه فنی برای تحصيل عده ای دانشجو، معنای خاص ديگری ندارد. ولی برای پير مرد ها و پير زن هائی که سر و کاری با دانشگاه داشته اند و هنوز زنده اند، می تواند اين محل و تاريخ آن خاطرات زيادی به همراه داشته باشد.
مکان ها و ساختمان های زيادی در اين شهر وجود دارند که تنها با مطالعه سرگذشت و تاريخ آن ها و آدم هائی که در آن جا رفت و آمد داشته اند، معنای ديگری پيدا می کنند و با ديدی ديگر می شود به آن ها نگاه کرد.
اين روزها اين دانشگاه جشن بزرگداشت يک صد و بيست و پنج سالگی خود را برگزار می کند.
اگر تاريخ اين دانشگاه را نمی خواندم، شايد برای من هم مثل هزاران نفر ديگر اين مکان مانند هزارانی ديگر بود و تولد آن هم اصولا هيچ معنای خاصی نمی توانست داشته باشد. هزاران دانشگاه در سراسر جهان پراکنده اند و در حال حاضر اهميت بسياری از آن ها از برلين هم بيشتر است.
اگر در تاريخ بشريت، صنايع اتومبيل سازی نقشی نداشت، اگر علوم مخابرات در پيشرفت تاريخ بی اهميت بودند و چنان چه اختراع کامپيوتر سهمی در دگرگونی های شتابان قرن بيستم نداشت، حق داشتم از تاريخ اين دانشگاه چيزی نگويم.
نقش مدرسه عالی فنی برلين در تحولات تکنيکی و فنی آلمان در اوائل قرن بيستم غير قابل انکار است. و اين همه در کشوری که در آن زيمنس و آ.ا.گ در روزگار خود و حتا امروز، در صنايع تمام دنيا پيشتار و حرف اول را می زدند و هنوز هم می زنند. بسياری از نام های آشنا در تئوری های فيزيکی و شيميائی، که می توانند برای دانش آموزان و دانشجويان ايرانی هم بيگانه نباشند، نتيجه کار و تحقيقات دانشمندانی هستند که در دهه های اول قرن بيستم به عنوان پيش کسوتان اين دانش ها در مدرسه عالی فنی برلين مشغول به کار بوده اند. بد نيست نامی از برخی از آن ها ببرم: گئورگ شلزينگر و گوستاو هرتز (برنده جايزه نوبل سال 1925)، آدولف اسلابی پدر علوم نوين ارتباطات، ارنست روسکا برنده جايزه نوبل با اختراع ميکروسکوپ های الکترونی و غيره.
در اين مجموعه نام ديگری وجود دارد که در تاريخ بشر در قرن بيستم به نام مخترع اولين کامپيوتر و معروف به "پدر دوران رايانه" ثبت شده است: کنراد سوزه. محل کار اين مرد دانشمند، که چهره بشريت را در قرن بيستم دگرگون کرد، همان زيرزمين های ساختمان های قديمی دانشگاه فنی برلين در مدخل ورودی خيابان 17 ژوئن است.
بد نيست اين را هم بگويم که دانشگاه فنی برلين وارث تاريخی عظيم از علم و دانش بشری است، که متاسفانه بخشی از آن در دوران حاکميت فاشيسم در آلمان به خدمت تحقيق در امور نظامی و ماشين جنگی نظام هيتلری در آمد. پس از شکست فاشيسم، يکی از اولين اقدامات فرماندهی بريتانيائی سپاه متفقين، مستقر در شارلوتن بورگ در برلين، دستور انحلال مدرسه عالی فنی برلين و تاسيس دانشگاه فنی برلين بود. در برنامه های درسی اين دانشگاه در سال های پس از جنگ، علوم انسانی، اجتماعی و روان شناسی نقشی بزرگ ايفاء می کرد. بر طبق آن برنامه ها بايد مهندسينی آموزش و به جامعه تحويل داده می شد، که در کنار دانش های صنعتی و فنی، اطلاعاتی هم در امور انسانی و اجتماعی می داشتند، تا بی جهتی مطلق اجتماعی محققين، آن ها را به آلت دست قدرت هائی که بر ضد انسان ها عمل می کنند، تبديل نکند.
کنراد سوزه در جائی کامپيوتر «زد 3» خود را ساخت و تکميل کرد، که تحقيقات علوم پايه در مدرسه عالی فنی برلين تقريبا تعطيل شده بود و تحقيقات نظامی تحت سرپرستی مستقيم حزب نازی به عنوان وظيفه اعلام شده بود. در اين ميان دانشمندان فيزيک و شيمی بسياری، مثل شلزينگر، بريفز، پريون و هرتز، که از پيش کسوتان و بنيان گذاران اين مدرسه عالی بودند، از سمت های خود برکنار شدند. سوزه در حالی به کار خود ادامه می داد، که هر آن در خطر دائمی برکناری و حتا نابودی قرار داشت. اختراع اولين کامپيوتر تنها ثمره عشق و علاقه او به کارش بود و هيچ نفع مادی براش نمی توانست در پی داشته باشد. در واقع او زندگی خود را در راه اين اختراع به خطر انداخته بود، و اين همان عاملی است که به ارزش و اهميت کار او، ابعادی به مراتب بيش از تنها يک اختراع ساده صنعتی می بخشد.
با مرور اين صد و بيست و پنج سال می توان شايد به يقين گفت، که دانشگاه فنی برلين يکی از تاريخ سازترين نهادهای اجتماعی جهان از اواخر قرن نوزده تا نيمه دوم قرن بيستم بوده است، از پيشرفت تئوری های علمی گرفته تا ساخت و کنترل فنی اولين اتومبيل ها، از دستگاه تلگراف و توليد اولين کامپيوتر گرفته تا تحقيقات برای ساخت سلاح های نابود کننده،